خاله کوکو؛ پرنده دوچهره شب‌های طالخونچه

در باورهای عامیانه‌ی مردم طالخونچه (از توابع اصفهان)، از پرنده‌ای افسانه‌ای به نام «خاله کوکو» یا «خاله زرا» یاد شده است. این موجود که برخی آن را از انواع جغدها می‌دانند، در شب‌های تاریک آواز می‌خواند و صدای او برای اهالی این منطقه، نشانه‌ای دوگانه دارد؛ هم می‌تواند مژده‌ی خوشی باشد و هم خبر از مرگ بدهد.

بر پایه‌ی روایت‌های محلی، خاله کوکو دو نوع آواز دارد. آواز نخست، صدای خوش‌یمن «کوکو کردن» اوست که شنیدن آن را نیک می‌شمارند. اما آواز دوم، صدایی شوم و هشداردهنده است که به صدای چرخ ریسندگی می‌ماند. اگر خاله کوکو بر خانه‌ی کسی بنشیند و این صدای چرخ‌مانند را سر دهد، نشان آن است که به زودی یکی از اهالی آن خانه جان خواهد سپرد. این باور چنان ریشه‌دار است که شنیدن این صدا در شب، اهالی را به هراس می‌انداخت.

خاله کوکو را می‌توان با «وقه» در دزفول مقایسه کرد که آن نیز پرنده‌ای شب‌زی و شوم است و صدایش با مرگ نوزادان پیوند خورده است. هم‌چنین «دیدومک» در کوخرد، پرنده‌ای است که هم می‌تواند مژده‌ی تولد یا سلامتی دهد و هم نشانه‌ی بدشگونی باشد؛ درست مانند خاله کوکو که دو نوع آواز متفاوت دارد. از سوی دیگر، خاله کوکو با «همای» که پرنده‌ی سعادت و فرخندگی است، در تضاد کامل قرار می‌گیرد؛ چرا که هما نماد تمامی نیکی‌هاست و خاله کوکو می‌تواند خبر مرگ را به ارمغان آورد. در فرهنگ ایرانی، جغد و پرندگان شب‌زی معمولا نماد شومی و مرگ هستند و خاله کوکو نیز در این دسته جای می‌گیرد. این باورهای دوگانه درباره‌ی خاله کوکو، نشان‌دهنده‌ی نگاهی است که در آن یک پرنده‌ی ساده، می‌تواند هم نشانه‌ی شادی باشد و هم هشداری برای سوگ.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.