وقه؛ پرنده شوم شب‌های دزفول

در باورهای عامیانه‌ی مردم جنوب ایران، به ویژه در دزفول، از پرنده‌ای افسانه‌ای به نام «وقه» یاد شده است. وقه در حقیقت همان «مرغ حق» (جغد کوچک یا بوف) است که شبانگاه در آسمان پرواز می‌کند و صدای او در شب‌های تاریک، برای اهالی این مناطق، نشانه‌ای شوم و نگران‌کننده به شمار می‌رود.

بر پایه‌ی روایت‌های محلی، اگر نوزادی پس از تولد بسیار گریه کند، می‌گویند که او را «وقه زده» است. در روایتی دیگر، شنیدن صدای وقه در شب، حکایت از احتمال مرگ یک کودک خردسال دارد. مردم برای دفع این شوم‌بینی، عبارت «کارد، نمک» را به زبان می‌آورند تا از این اتفاق نامیمون جلوگیری شود. برخی نیز با شنیدن صدای وقه، آب به هوا می‌پاشند تا شرّ او را از خود دور کنند.

برای محافظت از نوزاد در برابر وقه، آیین‌هایی ویژه به کار می‌رود. مردم دزفول بر این باورند که اگر بر گهواره‌ی نوزاد، خوشه‌ای اسفند، ورقه‌ای فولاد، نخ ابریشم و موی بز ریسیده قرار داده شود، کودک از گزند وقه در امان خواهد ماند. این اشیا که هر یک در فرهنگ عامه دارای خاصیت بازدارندگی در برابر نیروهای شریر هستند، سپری محافظ بر گرد نوزاد می‌کشند.

وقه را می‌توان با «مرغ شو» در جنوب کرمان مقایسه کرد؛ هر دو پرندگان شب‌زی و شومی هستند که با نوزادان دشمنی دارند. مرغ شو خون نوزاد را می‌مکد، اما وقه با گریه‌های بی‌امان یا مرگ ناگهانی نوزاد پیوند خورده است. همچنین «آل» در باورهای ایرانی و «خاله غولک» در جهرم، هر دو دشمنان زنان زائو و نوزادان هستند. اما وقه در فرهنگ دزفول، صدایی شوم در شب است که با گریه و مرگ نوزادان گره خورده و آیین‌های ویژه‌ای برای دفع او شکل گرفته است؛ آیین‌هایی که نشان‌دهنده‌ی ترس دیرینه از مرگ ناگهانی نوزادان و تلاش برای حفظ آنان با بهره‌گیری از اشیای مقدس و نمادین است.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.