دیدومک؛ پرنده شوم و مبارک شب‌های کوخرد

در باورهای عامیانه‌ی مردم کوخرد در استان هرمزگان، از پرنده‌ای به نام «دیدومک» یاد شده است. این پرنده که نامش از صدای او الهام گرفته شده، در گویش محلی «تِتیوَک» نیز خوانده می‌شود و از پرندگان بومی جنوب ایران و هرمزگان به شمار می‌رود.

درباره‌ی دیدومک، روایت‌های گوناگونی در فرهنگ شفاهی کوخرد باقی مانده است. برخی بر این باورند که شنیدن صدای او در شب، نشانه‌ای از بدشگونی است و برای دفع نحسی آن، باید مقداری آب بر زمین پاشید. گروهی دیگر، شنیدن صدای دیدومک را نشانه‌ی تولد نوزادی می‌دانند و آن را فال نیک تلقی می‌کنند. در روایتی دیگر، اگر دیدومک بر فراز خانه‌ای پرواز کند و صدا دهد، خبر سلامتی مسافر یا خویشاوند دوری را برای صاحب‌خانه آورده است. در این هنگام، هر یک از اهل خانه که صدای پرنده را بشنود، فریاد می‌زند: «خبرت خُش، خبرت خُش» یعنی امیدواریم که خبرت خوش است.

دیدومک را می‌توان با «وقه» در دزفول مقایسه کرد؛ هر دو پرندگان شب‌زی هستند که صدایشان در باورهای محلی نشانه‌ای شوم یا مبارک به شمار می‌رود. اما وقه بیش‌تر با گریه و مرگ نوزادان پیوند خورده است، در حالی که دیدومک در کوخرد چهره‌ای دوگانه دارد؛ هم می‌تواند نحس باشد و هم مژده‌دهنده‌ی تولد یا سلامتی. هم‌چنین «مرغ شو» در جنوب کرمان نیز پرنده‌ای شوم و خون‌آشام است که با نوزادان دشمنی دارد، اما دیدومک برخلاف او، آسیبی به کسی نمی‌رساند و تنها با صدای خود، خبری خوش یا ناخوش را به گوش مردم می‌رساند. این باورهای دوگانه درباره‌ی دیدومک، نشان‌دهنده‌ی نگاه پیچیده‌ی مردم جنوب ایران به پدیده‌های طبیعی است؛ جایی که یک پرنده‌ی ساده، می‌تواند هم نشانه‌ی شومی باشد و هم مژده‌ی شادی.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.