فرهنگ

آدام جیلدی قورد؛ گرگ‌نمای شب‌های همدان

آدام جیلدی قورد؛ گرگ‌نمای شب‌های همدان

در باورهای عامیانه‌ی مناطق ترک‌نشین همدان، از موجودی افسانه‌ای به نام «آدام جیلدی قورد» یاد شده است.

27

0

خضر نبی؛ پیر سبزپوشِ برکت و گندمِ بی‌پایان در باور کاشانی‌ها

خضر نبی؛ پیر سبزپوشِ برکت و گندمِ بی‌پایان در باور کاشانی‌ها

در باورهای عامیانه‌ی مردم حومه‌ی کاشان، از خضر نبی به عنوان پیرمردی سبزپوش و فرخنده یاد شده است که با برکت خود، روزی را به خانه‌ی نیازمندان می‌آورد.

65

0

یان؛ پیرمرد مه‌آفرین کوه‌های هزار مسجد

یان؛ پیرمرد مه‌آفرین کوه‌های هزار مسجد

در باورهای عامیانه‌ی مردمان ساکن در کوه‌های منطقه‌ی هزار مسجد در خراسان رضوی، از پیرمردی افسانه‌ای به نام «یان» (که برخی او را «لاری خان» نیز می‌خوانند) یاد شده است.

61

0

ایچچه؛ جن کلاه‌به‌سر نطنز

ایچچه؛ جن کلاه‌به‌سر نطنز

در باورهای عامیانه‌ی مردم روستاهای شهرستان نطنز، از جنی به نام «ایچچه» یاد شده است.

77

0

مادر شو؛ شبح شب‌گرد کودک‌ربا

مادر شو؛ شبح شب‌گرد کودک‌ربا

در باورهای عامیانه‌ی مردم گرگان، از زنی افسانه‌ای به نام «مادر شو» یا «ننه شو» یاد شده است.

71

0

تعاملی؛ یاری‌رسان فریبکار بازارهای کرمانشاه

تعاملی؛ یاری‌رسان فریبکار بازارهای کرمانشاه

در باورهای عامیانه‌ی مردم کرمانشاه، از موجودی قدبلند و لاغر به نام «تعاملی» یاد شده است.

69

0

میخکویک؛ موجود شب‌نشین طویله‌های بامیان

میخکویک؛ موجود شب‌نشین طویله‌های بامیان

در باورهای عامیانه‌ی مردم بامیان در افغانستان، از موجودی مرموز و کم‌دیده به نام «میخکویک» یا «میخ‌کوبک» یاد شده است.

76

0

رپیثوین؛ ایزد نیمروز و گرمای تابستان در آیین مزدیسنا

رپیثوین؛ ایزد نیمروز و گرمای تابستان در آیین مزدیسنا

در آیین مزدیسنا و باورهای کهن ایرانی، «رپیثوین» (یا رپیدون) ایزدی است که با روشنایی، نور و گرمای نیمروز پیوند دارد.

137

0

کراس اسپی؛ شبح سفیدپوش جاده‌های لرستان

کراس اسپی؛ شبح سفیدپوش جاده‌های لرستان

در باورهای عامیانه‌ی مردم مناطق شمالی لرستان، به ویژه در میان قوم لک، از موجودی اسرارآمیز به نام «کراس اسپی» (به معنای پیرهن سفید) یاد شده است.

143

0

عروس حاج طهماسب؛ گرگ‌نمای شب‌های گودین

عروس حاج طهماسب؛ گرگ‌نمای شب‌های گودین

در میان مردم روستای گودین در اطراف کنگاور، استان کرمانشاه، داستانی افسانه‌ای سینه‌به‌سینه نقل می‌شود که از پیوند انسان و موجودی فراطبیعی حکایت دارد.

142

0

قارا قرناق؛ جنی دگرپیکر کنار رودخانه‌های آق‌قلا

قارا قرناق؛ جنی دگرپیکر کنار رودخانه‌های آق‌قلا

در باورهای عامیانه‌ی مردم ترکمن‌نشین شهرستان آق‌قلای استان گلستان، از جنی به نام «قارا قرناق» (به معنای خدمتکار زن سیاه) یاد شده است.

155

0

ننه سرما؛ پیرزن افسانه‌ای پایان زمستان در باور ایرانی

ننه سرما؛ پیرزن افسانه‌ای پایان زمستان در باور ایرانی

در فرهنگ عامه‌ی ایرانی، «ننه سرما» یا «ننه پیرزن» پیرزالی است با گیسوانی سپید و نفسی سرد که با سرمای اواخر زمستان، یعنی «بردالعجوز» (سرمای پیرزن) پیوند دارد.

123

0

آرش کمانگیر؛ اسطوره تیر و مرز در فرهنگ ایران

آرش کمانگیر؛ اسطوره تیر و مرز در فرهنگ ایران

آرش، که در اوستا «اِرِخشه» و در فارسی میانه «اِیرَش» نامیده می‌شود، یکی از کهن‌ترین و نمادین‌ترین قهرمانان اساطیر ایران است.

134

0

بیوه غول؛ غول تقلیدگر روستای دوزین

بیوه غول؛ غول تقلیدگر روستای دوزین

در باورهای عامیانه‌ی مردم روستای دوزین (که امروزه به شهر تبدیل شده است) در مینودشت استان گلستان، از غولی به نام «بیوه غول» یاد شده است.

154

0

باقپو؛ مار پرنده گندمزارهای لرستان

باقپو؛ مار پرنده گندمزارهای لرستان

در باورهای عامیانه‌ی مردم لرستان، از ماری افسانه‌ای و کشنده به نام «باقپو» یاد شده است.

154

0

گال؛ پشمالوی شب‌نشین چشمه‌های شیروان

گال؛ پشمالوی شب‌نشین چشمه‌های شیروان

در باورهای عامیانه‌ی مردم شیروان در خراسان شمالی، از موجودی به نام «گال» یاد شده است.

105

0

بوشاسپ؛ دیو تنبلی و خوابِ صبحگاهی در باور زرتشتی

بوشاسپ؛ دیو تنبلی و خوابِ صبحگاهی در باور زرتشتی

در اساطیر مزدیسنا، «بوشاسپ» (که بوشیاست نیز خوانده می‌شود) دیوی است ماده که مسئولیت ایجاد تنبلی، کسالت و خواب‌آلودگی در انسان‌ها را بر عهده دارد.

139

0

دادا کلاکو؛ پیرزن آب‌انبارهای غرب هرمزگان

دادا کلاکو؛ پیرزن آب‌انبارهای غرب هرمزگان

در باورهای عامیانه‌ی مردم غرب هرمزگان و منطقه‌ی بستک، از پیرزنی افسانه‌ای به نام «دادا کلاکو» یاد شده است.

140

0

کئوشک آدام؛ کوتوله جاودان جنگل‌های رامیان

کئوشک آدام؛ کوتوله جاودان جنگل‌های رامیان

در باورهای عامیانه‌ی مردم ترکان قزلباش شهرستان رامیان در استان گلستان، از موجودی افسانه‌ای به نام «کئوشک آدام» یاد شده است.

150

0

یدّی باجی؛ سنگ هفت خواهر در کوه‌های گیوی

یدّی باجی؛ سنگ هفت خواهر در کوه‌های گیوی

در باورهای عامیانه‌ی مردم شهر گیوی در استان اردبیل، تکه‌سنگی بزرگ و شگفت‌انگیز در دل کوه وجود دارد که پیکر هفت زن و کودکی را که بر دوش یکی از آنان نشسته، به خاطر می‌آورد.

183

0

خنّاسه؛ شبح خندان نخلستان‌های سده

خنّاسه؛ شبح خندان نخلستان‌های سده

در باورهای عامیانه‌ی مردم روستای سده (از توابع استان فارس)، از موجودی به نام «خنّاسه» یاد شده است.

185

0

گاوماهی؛ ساختار اساطیری جهان در باورهای ایرانیان باستان

گاوماهی؛ ساختار اساطیری جهان در باورهای ایرانیان باستان

در اساطیر و باورهای کهن ایرانی، تصویر جهان بر پایه‌ی موجودی شگفت‌انگیز به نام «گاوماهی» ترسیم شده است.

177

0

واسی؛ ماهی غول‌پیکر پاسدار دریای فراخکرت

واسی؛ ماهی غول‌پیکر پاسدار دریای فراخکرت

در کتاب بندهش، از ماهی اساطیری به نام «واسی» یاد شده است که آفریده‌ی اهورامزدا است و در دریای «فراخکرت» (اقیانوس اساطیری پیرامون جهان) زندگی می‌کند.

193

0

مَشی و مَشیانه؛ نخستین زوج انسانی در اساطیر ایران

مَشی و مَشیانه؛ نخستین زوج انسانی در اساطیر ایران

در اساطیر ایران، به روایت کتاب بندهش، داستان آفرینش انسان با کیومرث (نخستین انسان) آغاز می‌شود.

197

0