خنّاسه؛ شبح خندان نخلستان‌های سده

در باورهای عامیانه‌ی مردم روستای سده (از توابع استان فارس)، از موجودی به نام «خنّاسه» یاد شده است. این موجود کوتاه‌قد اما بسیار فرز و چابک است و در روزهای گرم تابستان، در صحراها و نخلستان‌های اطراف روستا پشت درختان و حصار باغ‌ها پنهان می‌شود و ناگهان خنده‌ای شیطانی و بلند سر می‌دهد. صدای خنده‌ی او در گرمای سوزان و سکوت نخلستان، رهگذران را به هراس می‌انداخت و بسیار از او می‌ترسیدند.

جالب آنکه نام «خنّاسه» در فرهنگ مردم سده، اصطلاحی شده است برای کسانی که بسیار و بی‌دلیل می‌خندند و خنده‌های بی‌جا و مزاحم دارند. اگر کسی در جمعی بی‌هنگام بخندد، به او می‌گویند: «مگر خنّاسه تو را زده است؟» یا «چرا مثل خنّاسه می‌خندی؟» این موجود در حقیقت بخشی از ادبیات شفاهی بازدارنده و هشداردهنده است که مردم را از رفتارهای نامناسب بازمی‌داشته.

خنّاسه را می‌توان با «آرد سوله کن» در مرودشت و ارسنجان مقایسه کرد که هر دو موجوداتی افسانه‌ای با کارکرد تربیتی و بازدارنده هستند. اما آرد سوله کن برای ترساندن کودکان و به خواب بردن آنان استفاده می‌شده، در حالی که خنّاسه با خنده‌های نابه‌هنگام خود، رفتاری اجتماعی را هدف قرار می‌دهد. هم‌چنین او با «دیو خان» در چاهشولی شباهت دارد که هر دو در مکان‌های خلوت و گرم (نخلستان‌ها و بیابان‌ها) پنهان می‌شوند و با رفتارهای غیرمنتظره (خنده و غیبت‌شناسی) مردم را می‌آزارند. خنّاسه برخلاف «شوموت» در خراسان که جن سیاه دیوارهاست، موجودی است که نه در شب، بلکه در گرمای روز و پشت درختان نخل ظاهر می‌شود و با خنده‌های شیطانی خود، خاطره‌ای ترسناک اما آموزنده در ذهن مردم سده بر جای گذاشته است.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.