آرد سوله کن؛ شبح ترسناک مادران نان‌پز در مرودشت و ارسنجان

در باورهای عامیانه‌ی مردم شهرستان‌های مرودشت و ارسنجان در استان فارس، از موجودی به نام «آرد سوله کن» یاد شده است. سوله، نانی محلی و رایج در این مناطق است که به روش خاصی پخته می‌شود. زنانی که آرد را برای پختن سوله آماده می‌کردند، معمولا کودکان خود را بر پشت می‌بستند تا هم بتوانند کار کنند و هم مراقب کودکشان باشند. از همین تصویر آشنا ولی مبهم برای کودکان، افسانه‌ای ترسناک ساخته شد.

«آرد سوله کن» در حقیقت موجودی ساختگی و نمادین است که بزرگترها برای به خواب بردن کودکان بازیگوش و ناآشنا با این واژه از آن استفاده می‌کردند. جمله‌ی معروفی که مادران و مادربزرگ‌ها در این منطقه به زبان می‌آورند این است: «آرد سوله کن، بچه کوله کن، بیا (نام کودک) رو ببر!» این ترانه‌ی هشدارآمیز، با یادآوری زنی که آرد سوله می‌کرد و کودک را بر پشت داشت، کودکان را به وحشت می‌انداخت و آنان را به خواب یا سکوت وامی‌داشت.

آرد سوله کن از همان دسته موجودات افسانه‌ای است که کارکردی تربیتی و بازدارنده دارند؛ نه چون آل یا شه وه که با زایمان و آسیب جسمانی پیوند خورده‌اند، بلکه هم‌چون گوجه فرفر در شیراز و پیرزن مارکو در همدان، ابزاری برای کنترل رفتار کودکان و ایجاد نظم در زندگی روزمره بوده است. همچنین با خاله غولک در جهرم (همان استان فارس) هم‌خانواده است، با این تفاوت که خاله غولک نوزادان را می‌رباید، اما آرد سوله کن تنها با نام و آوازه‌ی خود، ترس را در دل کودکان می‌کارد. این موجود، آیینه‌ی فرهنگ نان‌پزی و زندگی ساده‌ی روستایی در این خطه از فارس است که در قالب یک هیولای خیالی، نسل‌ها در حافظه‌ی جمعی زنده مانده است.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.