مَشی و مَشیانه؛ نخستین زوج انسانی در اساطیر ایران

در اساطیر ایران، به روایت کتاب بندهش، داستان آفرینش انسان با کیومرث (نخستین انسان) آغاز می‌شود. زمانی که اهریمن به جهان اورمزدی تاخت و کیومرث به دست دیوان کشته شد، او بر دست چپ خود افتاد و از او نطفه‌ای خارج شد. این نطفه چهل سال در زمین ماند و سرانجام گیاهی مانند ریواس از آن رویید. از این گیاه، دو موجود به نام «مَشی و مَشیانه» (که در برخی روایت‌ها «مهله و مهلانه» نیز خوانده می‌شوند) پدیدار گشتند؛ آن‌چنان به هم پیوسته بودند که مشخص نبود کدام نر و کدام ماده است.

مشی و مشیانه از فرشتگان، کشاورزی، برافروختن آتش و دوشیدن بز را آموختند. آنان تا پنجاه سال با یکدیگر آمیزش نکردند و پس از این مدت، میل جنسی در وجودشان بیدار شد. پس از نه ماه، فرزندانی به دنیا آوردند؛ اما از شدت لذت و شیرینی فرزند، یکی را مادر خورد و دیگری را پدر. اورمزد (اهورامزدا) اندیشه‌ی فرزندخواری را از ذهنشان بیرون کرد و به جای آن، اندیشه‌ی پرورش و نگهداری فرزند را به آنان بخشید. سپس از مشی و مشیانه، هفت جفت فرزند نر و ماده پدید آمد که نیای همه‌ی مردم زمین به شمار می‌روند.

مشی و مشیانه را می‌توان با «کیومرث» در شاهنامه مقایسه کرد که هر دو نخستین انسان‌ها در اساطیر ایران هستند. اما کیومرث در شاهنامه تنهاست و فرزندی به نام سیامک دارد، در حالی که در روایت بندهش، مشی و مشیانه نخستین زوج انسانی هستند و نسل بشر از آنان شکل می‌گیرد. هم‌چنین این داستان با اسطوره‌ی «آدم و حوا» در ادیان ابراهیمی شباهت‌هایی دارد، اما در این روایت، پیدایش انسان از گیاهی روییده از نطفه‌ی کیومرث، جنبه‌ای منحصربه‌فرد دارد. در میان موجودات افسانه‌ای ایران، «مهر گیاه» یا «مردم‌گیاه» نیز ریشه‌ای انسان‌نما دارد و در برخی روایت‌ها از خون پاکان روییده است، اما مشی و مشیانه داستانی بنیادین‌تر دارند و به آفرینش نخستین انسان‌ها می‌پردازند.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.