مادر شو؛ شبح شب‌گرد کودک‌ربا

در باورهای عامیانه‌ی مردم گرگان، از زنی افسانه‌ای به نام «مادر شو» یا «ننه شو» یاد شده است. او زنی لاغر و قدبلند با سینه‌هایی دراز و آویزان است که شب‌ها با کیسه‌ای بر دوش، بر روی سقف خانه‌ها راه می‌رود و تنها چشمان سرخ‌رنگش در تاریکی دیده می‌شود. ننه شو گاهی خود را به شکل مادر کودکان درمی‌آورد و با نیرنگ و حیله، آنان را داخل کیسه‌اش می‌اندازد و با خود می‌برد. این موجود، یکی از ابزارهای ترساندن کودکان در شب‌هاست تا آنان از خانه بیرون نروند و به حرف بزرگ‌ترها گوش دهند.

در جنوب استان کرمان نیز موجودی با همین نام، اما به صورت «مادر شو» (مادر شب) شناخته می‌شود. او نیز تنها شب‌ها پدیدار می‌شود و کارکردی ترسناک و بازدارنده برای کودکان دارد. در باور مردم تربت حیدریه‌ی خراسان نیز شخصیتی اهریمنی به نام «مادر شو» وجود داشته است. بزرگ‌ترها برای کودکانی که نمی‌خوابیدند، این عبارت را می‌خواندند: «مادر شو، سینه لِکَتو، بخور و بدو»؛ «سینه لکتو» به معنای سینه‌های افتاده و چروکیده است.

ننه شو را می‌توان با «خاله غولک» در جهرم مقایسه کرد که او نیز موجودی کودک‌ربا و ترسناک است و شب‌ها به سراغ کودکان می‌آید. همچنین «ام خضره و اللیف» در شادگان خوزستان که در نخلستان‌ها کودکان را می‌دزدد، و «گوجه فرفر» در شیراز که کودکان تنبل را می‌رباید، همه در یک خانواده‌ی اسطوره‌ای قرار می‌گیرند؛ موجوداتی که کارکردشان ترساندن کودکان و بازداشتن آنان از رفتارهای ناهنجار است. اما ننه شو با ویژگی‌های منحصربه‌فردش – سینه‌های دراز، کیسه‌ بر دوش و چشمان سرخ در تاریکی – چهره‌ای ترسناک‌تر و ماندگارتر در حافظه‌ی جمعی مردم گرگان، کرمان و خراسان دارد. او همچون «دادا کلاکو» در هرمزگان (که در آب‌انبارها کودکان را می‌کشد) و «پا کشک» در دزفول (که شناگران را غرق می‌کند)، هشداری است برای کودکان که از تاریکی، تنهایی و نافرمانی بپرهیزند.