پا کشک؛ شکارچی آبزی دزفول

در باورهای عامیانه‌ی مردم دزفول در استان خوزستان، از موجودی آبی به نام «پا کِشَک» (یا پاکشک) یاد شده است. این موجود به اندازه‌ی یک گوسفند یا بره توصیف می‌شود و بر روی چهار دست و پا حرکت می‌کند. پا کشک در آب‌های رودخانه‌ها و حتی حوض‌های خانه‌ها زندگی می‌کند و توانایی آن را دارد که شناگران را غرق کند. روش او چنین است که پای قربانی را می‌گیرد و با نیرویی مهارنشدنی، او را به اعماق آب می‌کشد.

جالب آن‌که این باور تنها به رودخانه‌ها محدود نمی‌شود؛ بلکه حتی به آب حوض خانه‌ها نیز نسبت داده شده است. از این رو، بسیاری از خانواده‌های دزفولی کودکان خود را از نزدیک شدن به حوض و شنا کردن در آن برحذر می‌داشتند تا مبادا پا کشک پایشان را بگیرد و آنان را به زیر آب بکشد.

برخی پژوهشگران بر این باورند که افسانه‌ی پا کشک با هدفی تربیتی و بازدارنده شکل گرفته است. ترس از این موجود، کودکان و افرادی را که شنا بلد نبودند، از نزدیک شدن به آب و غرق شدن بازمی‌داشت. بدین ترتیب، پا کشک در کنار کارکرد ترسناک خود، نقشی عملی در ایمنی و مراقبت از کودکان داشته است.

پا کشک را می‌توان با «عبدالمای» در رودخانه‌های خوزستان مقایسه کرد که او نیز شناگران را به عمق آب می‌کشد و خونشان را می‌مکد. همچنین «بوسلامه» در خلیج فارس، هیولایی دریایی است که ملوانان را به کام دریا می‌برد. اما تفاوت پا کشک با این دو موجود در اندازه و زیستگاه اوست؛ پا کشک به اندازه‌ی یک بره توصیف می‌شود و حتی در حوض خانه‌ها هم دیده می‌شود، در حالی که عبدالمای و بوسلامه موجوداتی بزرگ‌تر و منحصرا رودخانه‌ای یا دریایی هستند. در نقطه‌ی مقابل، «آدم آبی» در همان دیار دزفول موجودی مقدس و مورد احترام است، اما پا کشک چهره‌ای کاملا شرور و ترسناک دارد.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.