کاوره بری؛ دیو کوچ‌رو

در باورهای عامیانه‌ی مردم کرمانشاه، ایلام و کردستان، از دیوی به نام «کاوره بری» یاد شده است. این دیو بالاتنه‌ای انسان‌وار و پاهایی مانند بز دارد و معمولا کودکی را بر دوش حمل می‌کند. او یکی از دیوهای کوچ‌رو است که هر سال در آغاز پاییز، راهی مناطق گرمسیر می‌شود.

بر پایه‌ی روایت‌های محلی، کاوره بری در نخستین شب پاییز، در مسیر کوچ خود به خانه‌ی همه‌ی مردم شهر یا روستا سر می‌زند تا توشه‌ی سفرش را فراهم کند. آیین مربوط به او چنین است که بانوی خانه باید دیگی پر از آش «دانه کولانه» (ترکیبی از گندم، نخود، عدس و سبزی‌های کوهی بهاری با آب قلم) بپزد و پیش از تاریکی شب، آن را در آشپزخانه بگذارد تا کاوره بری و همراهانش نیمه‌شب از آن بخورند. هیچ‌کس حق ندارد تا صبح روز بعد از آن آش بخورد. اگر خانه‌ای این آیین را به جای آورد، کاوره بری برکت زمستانه را برای آن خانه به ارمغان می‌آورد و اگر خانه‌ای از این کار سرباز زند، از آن برکت محروم خواهد شد. هم‌چنین باور بر آن است که اگر کسی پیش از دیوها از آش بخورد، به بیماری سختی مبتلا می‌شود. گاهی نیز مردم جای ملاقه یا اثر دست را بر روی آش مشاهده می‌کردند که نشانه‌ی حضور کاوره بری بوده است.

ترس دیگر آن است که کاوره بری ممکن است انسان‌ها یا حیوانات اهلی را نیز با خود به کوچ ببرد. از این رو، اهالی در آن شب، آغل‌ها را مهروموم می‌کنند و جوالدوزی بزرگ آهنی بر در آن نصب می‌کنند. آنان از خانه بیرون نمی‌روند و برای در امان ماندن از آسیب، به خود سنجاق می‌زنند تا شب را به سلامت به صبح برسانند.

کاوره بری را می‌توان با «خیربرکر» در لرستان مقایسه کرد که هر دو موجوداتی فراطبیعی و مرتبط با برکت و روزی هستند. اما خیربرکر با بخشش رزق و روزی به خانه‌ها برکت می‌دهد، در حالی که کاوره بری با دریافت آش، برکت زمستانه را عطا می‌کند. هم‌چنین شباهت او با «تمبولک» در هرمزگان از این جهت است که هر دو با کشاورزی و چرخه‌ی طبیعی پیوند دارند. در میان دیوهای ایران، کاوره بری با «بزدیوان» در شمال کشور هم‌خانواده است؛ چرا که بزدیوان نیز موجوداتی آبزی و کوچ‌رو هستند که گاه به آبادی‌ها نزدیک می‌شوند. اما کاوره بری در فرهنگ کردی و لری، جایگاهی منحصربه‌فرد دارد و آیین «آش دانه کولانه» او، یکی از کهن‌ترین و زنده‌ترین آیین‌های پیوندخورده با اسطوره در غرب ایران به شمار می‌رود.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.