میخکویک؛ موجود شب‌نشین طویله‌های بامیان

در باورهای عامیانه‌ی مردم بامیان در افغانستان، از موجودی مرموز و کم‌دیده به نام «میخکویک» یا «میخ‌کوبک» یاد شده است. این موجود کوچک‌جثه و پشمالو توصیف می‌شود و برخی او را شبیه به انسان دانسته‌اند. میخکویک شب‌ها به طویله‌ها سر می‌زند و تا سپیده‌دم، صدایی ناهنجار و یکنواخت تولید می‌کند که به صدای کوفتن تکه‌چوب بر زمین یا کوبیدن میخ با چکش می‌ماند. این صدا در سکوت شب، برای اهالی روستاها هولناک و آزاردهنده بوده است.

باور بر این است که هر کس میخکویک را ببیند و چشم در چشمش بدوزد، دیوانه خواهد شد. از همین رو، مردم از رویارویی با او می‌هراسیدند و ترجیح می‌دادند در شب‌هایی که صدای او از طویله به گوش می‌رسید، از نزدیک شدن به آن مکان خودداری کنند.

میخکویک را می‌توان با «گال» در شیروان خراسان شمالی مقایسه کرد که او نیز موجودی شب‌زی و پشمالو است و در کنار چشمه‌ها و چاه‌ها دیده می‌شود. اما گال با تقلید رفتار انسان‌ها، آنان را می‌ترساند و میخکویک با صدای کوبندگی خود، وحشت را در دل شب می‌کارد. همچنین «هرچ» در بجنورد که بر پشت گوسفندان می‌نشیند و آنان را لاغر می‌کند، با میخکویک در حضور در طویله و اصطبل شباهت دارد، اما هرچ به گوسفندان آسیب می‌رساند و میخکویک تنها با صدایش، اهالی را به هراس می‌اندازد. در میان موجوداتی که با نگاهشان آسیب می‌رسانند، «آگاش دیو» (دیو چشم‌بد) در متون زرتشتی و «سمند اسلار» (ماری که نگاهش مرگبار است) نیز با میخکویک هم‌خانواده هستند، اما میخکویک در فرهنگ بامیان، چهره‌ای منحصربه‌فرد دارد؛ او نه هیولایی خون‌آشام است و نه جنّی فریبکار، بلکه موجودی است که با صدای آزاردهنده‌ی خود و چشم‌هایی که دیوانگی به ارمغان می‌آورند، در حافظه‌ی جمعی مردم این منطقه جای گرفته است.