هرچ؛ موجود شب‌نشین کوه آلاداغ و شکارچی رمه‌ها

در باورهای عامیانه‌ی مردم بجنورد در خراسان شمالی، از موجودی به نام «هرچ» یاد شده است. این موجود مرموز در تاریکی کوهستان فعالیت می‌کند و قربانیانش گوسفندان چوپانان هستند که برای چرا به دامنه‌های کوه آلاداغ فرستاده می‌شوند.

بر پایه‌ی روایت‌های محلی، چوپانان پس از چند روز که گله‌ی گوسفندان از چراگاه به روستا بازمی‌گشتند، متوجه می‌شدند که برخی از گوسفندان به شدت لاغر و نحیف شده‌اند و هیچ گوشتی بر تن ندارند. آنان این پدیده را به حساب «هرچ» می‌گذاشتند؛ موجودی که شب‌هنگام بر پشت گوسفندان می‌نشیند و چنان بر آن‌ها سواری می‌کند و می‌تازد که تا سپیده‌دم، رمه را از پا درمی‌آورد و گوسفندان از شدت خستگی، لاغر و لاغرتر می‌شوند.

مردم بجنورد برای به دام انداختن هرچ، راهکار جالبی در پیش گرفته‌اند. آنان پشت گوسفندان را به ماده‌ای چسبناک به نام «قره‌قروت» (فرآورده‌ای از شیر تغلیظ‌شده) آغشته می‌کنند. چسبندگی این ماده باعث می‌شود که هرچ به بدن گوسفند بچسبد و نتواند از آن جدا شود؛ بدین ترتیب روستاییان می‌توانند او را به دام بیندازند و از شرش رهایی یابند.

هرچ را می‌توان با «گل بینی» در کاشمر مقایسه کرد؛ هر دو موجوداتی شب‌زی هستند که بر بالین یا پشت انسان و حیوان می‌نشینند و سبب رنج و ضعف می‌شوند. همچنین شباهت او با «دیو خان» در چاهشولی از این جهت است که هرچ نیز چون دیو خان، در تاریکی و پنهانی به سراغ قربانی خود می‌رود. «بختک» (فلج‌کننده‌ی خواب) نیز در فرهنگ عامه به موجودی گفته می‌شود که بر سینه‌ی انسان می‌نشیند؛ درست همان گونه که هرچ بر پشت گوسفندان می‌نشیند. اما هرچ در خراسان شمالی، کارکردی ویژه در باورهای شبانی این خطه دارد و یادآور دشواری‌های زندگی کوچ‌نشینی و ترس از خطرات ناشناخته‌ی کوهستان در تاریکی است.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.