آنشِرتو؛ دوزیست سخنگوی خلیج فارس

در باورهای عامیانه‌ی مردمان حاشیه‌ی خلیج فارس، از موجوداتی دوزیست به نام «آنشِرتو» یاد شده است. آنشِرتوها موجوداتی چابک با سری کوچک و بسیار سبک هستند که هم‌چون انسان سخن می‌گویند و دارای زندگی خانوادگی می‌باشند. ویژگی جسمانی آن‌ها که آنان را از دیگر موجودات متمایز می‌سازد، زائده‌ای همچون باله‌ی ماهی در زیر کتفشان است که به یاری آن می‌توانند همچون ماهیان در آب شنا کنند.

داستان آنشرتوها از آن‌جا روایت می‌شود که گروهی از ملوانان با کشتی خود به جزیره‌ای رسیدند که این موجودات در آن زندگی می‌کردند. آنان شماری از آنشِرتوها را به اسارت گرفتند و سوار بر کشتی کردند. اما هنگامی که کشتی به میانه‌ی دریا رسید، ملوانان با شگفتی دیدند که اسیران، خود را یک‌یک از کناره‌های کشتی به درون دریا انداخته و گریختند. تنها یک اسیر؛ دختری جوان، نتوانست بگریزد! چرا که ناخدا او را در یکی از اتاق‌های کشتی زندانی کرده بود. او در تلاش بود کف کشتی را سوراخ کند تا خود را به آب برساند، اما ناخدا مانع شد.

پس از رسیدن به خشکی، ناخدا با آن دختر ازدواج کرد و از او صاحب شش فرزند شد. اما هم‌چنان از بیم گریختن، بر پای آنشرتو بند نهاده بود. پس از هجده سال، با مرگ ناخدا، فرزندان که از این بند بر پای مادر دلتنگ شده بودند، بند را گشودند. آنشرتو اما به محض آزادی، خود را به دریا افکند و چونان ماهیان نیرومند در آب شناور شد و ناپدید گشت. فرزندان که این صحنه را دیدند، فریاد زدند: «چگونه می‌روی و دختران و پسران خود را ترک می‌کنی؟» و او پاسخ داد: «چه کار می‌توانم برای آن‌ها بکنم؟»

افسانه‌ی آنشرتو را می‌توان با دیگر موجودات آبزی اساطیر ایران مقایسه کرد. «آدم آبی» در دزفول نیز موجودی نیمه‌انسان و آبزی است که در رودخانه‌ها زندگی می‌کند. هم‌چنین «عبدالمای» در جنوب ایران، موجودی آبزی و شکارچی است که در رودخانه‌هایی چون بهمنشیر و اروندرود دیده شده است. اما آنشرتوها برخلاف عبدالمای که هیولایی خون‌آشام است، موجوداتی با فرهنگ و زندگی اجتماعی پیچیده توصیف می‌شوند؛ آن‌چنان که در برخی روایت‌ها، مردم جزیره با ملوانان دادوستد می‌کردند و حتی به عنوان برده به فروش می‌رفتند. شباهت آنشرتوها با «پریزاد درختی» در بندرعباس از این جهت است که هر دو موجوداتی فراطبیعی با ظاهری زیبا و رفتارهایی انسانی هستند، اما آنشِرتوها در دل دریا زیسته‌اند و پریزاد درختی در میان درختان.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.