قارا قرناق؛ جنی دگرپیکر کنار رودخانه‌های آق‌قلا

در باورهای عامیانه‌ی مردم ترکمن‌نشین شهرستان آق‌قلای استان گلستان، از جنی به نام «قارا قرناق» (به معنای خدمتکار زن سیاه) یاد شده است. این موجود در روزگاران کهن در کنار رودخانه‌ها زندگی می‌کرده و تنها ضعفش ترس از سوزن بوده است. قارا قرناق جنی پشمالو و بدون لباس توصیف می‌شده که می‌توانسته خود را به شکل جانوری چون بز یا به شکل انسان درآورد.

بر پایه‌ی روایت‌های محلی، ماهیگیرانی که سحرگاهان به رودخانه می‌رفتند، گاهی قارا قرناق را می‌دیدند که به شکل بز درآمده و به بره‌اش شیر می‌دهد. او ماهیگیران را اذیت می‌کرد و سپس ناپدید می‌شد. یکی از جاهایی که قارا قرناق در آن دیده شده، روستای «سلاق یلقی» در نزدیکی آق‌قل است. در آن‌جا، او شب‌ها به خانه‌ای کنار گرگان‌رود سر می‌زده و با بهانه‌های گوناگون درِ خانه را می‌کوبیده است. گاهی می‌گفته: «خانم جان، آرد دارید؟ یک مقدار به من بدید، الک آوردم بریزید توی این» و گاهی صاحب‌خانه را به اسم صدا می‌کرده و می‌گفته: «بچه‌ام دارد به دنیا می‌آید، قابله بیاورید برایم.» این درخواست‌ها هر شب ادامه داشته است. حتی گاهی خود را به شکل شوهر یا همسایه‌ی کسی درمی‌آورده، اما همیشه از نظر ظاهری با انسان واقعی تفاوتی داشته که او را لو می‌داده است.

قارا قرناق را می‌توان با «بمبره ترو» در دزفول مقایسه کرد که او نیز با تغییر چهره و فریب، خود را به شکل دوست یا همکار فرد درمی‌آورد و قربانی را از خانه بیرون می‌کشاند. هم‌چنین «دیو خان» در چاهشولی که با گوش‌های دراز خود به غیبت‌ها گوش می‌دهد، در فریب و نیرنگ با قارا قرناق هم‌خانواده است. از سوی دیگر، «قارا قرناق» با «کئوشک آدام» در جنگل‌های رامیان (که آن نیز موجودی پشمالو و جنگلی است) شباهت دارد، اما کئوشک آدام از انسان گریزان است و قارا قرناق در پی آزار و فریب اوست. در میان موجودات دگرپیکر، «درنج» در جنوب ایران نیز توانایی تغییر شکل دارد، اما درنج دختربچه‌ها را می‌دزدد و قارا قرناق با درخواست‌های شبانه و فریبکارانه، به دنبال آزار اهالی است. قارا قرناق یادآور ترس دیرینه‌ی مردم ترکمن از نیروهای ناشناخته‌ی کنار رودخانه‌هاست؛ جایی که مرز میان انسان و جن، در تاریکی شب و مه سحرگاهان، ناپیدا و لغزان می‌شود.