یدّی باجی؛ سنگ هفت خواهر در کوه‌های گیوی

در باورهای عامیانه‌ی مردم شهر گیوی در استان اردبیل، تکه‌سنگی بزرگ و شگفت‌انگیز در دل کوه وجود دارد که پیکر هفت زن و کودکی را که بر دوش یکی از آنان نشسته، به خاطر می‌آورد. این سنگ در میان ساکنان منطقه به «یدّی باجی» (به معنای هفت خواهر) شهرت دارد و داستان آفرینش آن، از زبان پیران به نسل‌های بعدی منتقل شده است.

بر پایه‌ی روایت‌های محلی، در روزگاران کهن که راه‌ها چون امروز هموار نبود و مردم برای آمدوشد از کوه‌ها و جاده‌های خاکی می‌گذشتند، هفت خواهر در آن دیار زندگی می‌کردند. روزی این هفت خواهر از حمام بازمی‌گشتند که از دور گروهی از راهزنان را دیدند. آنان از ترس جان، دست به دعا برداشتند و از خداوند خواستند که آنان را به سنگ تبدیل کند تا از گزند راهزنان در امان بمانند. دعایشان به اجابت رسید و هر هفت خواهر به همراه کودک خردسالی که بر دوش یکی از آنان بود، به سنگ بدل شدند و تا امروز در آن کوهستان بر جای مانده‌اند.

داستان یدّی باجی را می‌توان با افسانه‌های مشابه در فرهنگ‌های دیگر ایران مقایسه کرد. برای نمونه، در برخی نقاط کشور، سنگ‌هایی با شکل انسان یا حیوان وجود دارند که روایتی از پناه بردن به خدا و تبدیل شدن به سنگ در دل آن‌ها نهفته است. هم‌چنین با «تیرگ» در سیستان که آرامگاه‌های گِلی و باورهای مربوط به مردگان است، تفاوت دارد؛ چرا که تیرگ ساخته‌ی دست انسان است، اما یدّی باجی پدیده‌ای طبیعی است که باورهای اساطیری به آن جان بخشیده‌اند. در کنار «خنّاسه» در سده (فارس) که موجودی ترسناک و خندان است، یدّی باجی موجودی نیست که رفتار ترسناکی داشته باشد، بلکه یادگاری از روزگاران گذشته و نمادی از پناه‌بردن به نیروی ماورایی در برابر خطر است. این سنگ، امروزه نه تنها نشانه‌ای از باورهای دیرینه، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و گردشگری منطقه‌ی گیوی به شمار می‌رود.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.