خورتان خلی؛ جن پلیدی که از آتش برخاست

در باورهای عامیانه‌ی مردم منطقه‌ی رودقات در نزدیکی تبریز، از جنی افسانه‌ای به نام «خورتان خلی» یاد شده است. داستان او با جادوگری به نام «شامان ممی» (شمن محمود) آغاز می‌شود که در کنار چشمه‌ی «پیر بولاغی» زندگی می‌کرد. روزی خان‌زاده‌ای از او خواست تا با اجرای نفرینی، دشمنانش را از میان بردارد تا او بتواند جایگاه پدر خود را تصاحب کند. شامان ممی در ازای مبلغی کلان، این کار را پذیرفت، اما در یکی از مراحل احضار، به دلیل سهل‌انگاری، به جای نیروی مورد نظر، جنی پلید و شیطانی به نام «خورتان خلی» را از آتش فراخواند.

خورتان خلی از دل آتش بیرون آمد و بی‌درنگ جان شامان ممی را گرفت. خان‌زاده و همراهانش گریختند، اما این جن چنان قدرتمند بود که به سرعت ریاست جن‌های منطقه را به دست گرفت. جن‌ها به آزار و اذیت اهالی رودقات، به ویژه کودکان و دختران، پرداختند و زندگی را بر آنان تلخ کردند. اما مردم دست به کار شدند و با همکاری یکدیگر، نقشه‌ای برای نابودی این جن پلید چیدند.

از آن‌جا که جن‌ها شیفته‌ی موسیقی آشیق‌ها (نوازندگان ترک‌زبان) بودند، آشیق محله با نواختن موسیقی، آنان را گرد هم جمع کرد و در نهایت توانستند از طریق چشمه‌ی پیربولاغی، همه‌ی جن‌ها را در دره‌ی «میری‌قیه» به دام بیندازند و اسیر کنند. امروز، چشمه‌ی پیربولاغی به عنوان مکانی مقدس و شفابخش در میان مردم منطقه شناخته می‌شود. به روایتی دیگر، خورتان خلی هرگز به طور کامل نابود نشد و هنوز هم آزاد است؛ چنان که اگر کسی رفتاری شیطانی یا قیافه‌ای نابهنجار داشته باشد، اهالی آن مناطق او را «خورتان خلی» می‌نامند.

خورتان خلی را می‌توان با «آج آنقیران» در تبریز مقایسه کرد که هر دو جن‌هایی ترسناک و اهل آزار مردم هستند. همچنین داستان احضار اشتباهی او، یادآور «بمبره ترو» در دزفول است که با فریب و نیرنگ به سراغ انسان می‌آید. از سوی دیگر، نقش موسیقی در مهار خورتان خلی، او را از دیگر جن‌های افسانه‌ای ایران متمایز می‌سازد و به باورهایی در فرهنگ ترکی شباهت دارد که در آن موسیقی و آواز، نیرویی برای ارتباط با دنیای فراطبیعی به شمار می‌رود.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.