گوجه فرفر؛ پسربچه‌ی سوار بر گوجه‌فرنگی که کودکان تنبل را می‌جوشاند

در باورهای عامیانه‌ی مردم شیراز، از موجودی ترسناک و در عین حال شگفت‌انگیز به نام «گوجه فرفر» یاد می‌شود. این موجود به شکل پسربچه‌ای کوچک سوار بر یک گوجه‌فرنگی سرخ و درشت تصویر می‌شود. او شب‌ها به سراغ کودکان تنبل و بی‌حال (بی‌عار) می‌آید و آنان را با خود می‌برد. سرنوشت این کودکان وحشتناک است؛ گوجه فرفر آنان را در دیگ بزرگ جوشانی می‌اندازد و می‌جوشاند تا غذای خود سازد.

واژه‌ی «فرفر» در گویش شیرازی و برخی مناطق جنوب کشور، به صدای جوشش شدید آب یا روغن گفته می‌شود؛ صدایی که یادآور ترس و خطر برای کودکان ناآرام است. این موجود در حقیقت بخشی از ادبیات شفاهی بازدارنده است که بزرگترها برای تنبیه غیرمستقیم کودکان تنبل و آن‌هایی که به حرف گوش نمی‌دهند، از آن استفاده می‌کرده‌اند. برخلاف دیگر موجودات افسانه‌ای ایران مانند آل، خاله غولک یا نضناض که بیش‌تر با زایمان، مرگ یا جادو پیوند دارند، گوجه فرفر هدفی تربیتی دارد: تشویق کودکان به فعالیت و پرهیز از تنبلی!

در برخی روایت‌های محلی شیراز، گفته می‌شود که گوجه فرفر در باغ‌های اطراف شهر، میان بوته‌های گوجه‌فرنگی پنهان می‌شود و کودکانی را که از انجام کارهای خانه یا مدرسه شانه خالی می‌کنند، به دنبال خود می‌کشد. امروز این موجود همچنان در حافظه‌ی جمعی شیرازی‌ها زنده است و گاه مادربزرگ‌ها برای خواباندن کودکان بازیگوش، از ترس گوجه فرفر می‌گویند.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.