ملمداس؛ زن اغواگر و مرگبار در فولکلور جنوب ایران

ملمداس یکی از موجودات افسانه‌ای و هراس‌انگیز در باورهای عامه‌ی ایران است که بیش‌تر در روایت‌های مردم جنوب کشور، به ویژه جزیره‌ی هرمز و سواحل خلیج فارس، حضور دارد. این موجود با نام‌های گوناگونی چون ممداس، ام‌الداس، میل‌داس و منمنداس شناخته می‌شود و همواره چهره‌ای فریبنده و مرگبار دارد.

در توصیف‌های محلی، ملمداس زنی است بسیار زیبا که خود را با گوهرها و زیورهای گران‌بها می‌آراید. او معمولا بر سر راه جوانان و مردان تنها ظاهر می‌شود و با رفتار اغواگرانه، آنان را به نزدیکی و هم‌آغوشی دعوت می‌کند. زیبایی ظاهری و نگاه دلربای او نخستین دام این موجود است.

باور بر این است که هنگامی که مرد فریب ملمداس را می‌خورد، ماهیت واقعی او آشکار می‌شود. پایین تنه‌ی این موجود دو پای داسی شکل دارد که ابزار مرگ قربانیان اوست. ملمداس پس از نزدیک کردن مرد، با همین پاهای داس مانند، او را از پا در می‌آورد و تکه‌تکه می‌کند.

در میان مردم جزیره‌ی هرمز، روایت شناخته شده‌ای وجود دارد که جایگاه ملمداس را در کنار دره‌های نمک می‌داند. گفته می‌شود زیر درخت کنار بزرگی، زنی زیبا هنگام غروب می‌نشیند و گیسوان بلند خود را شانه می‌زند. مردانی که نگاهشان به او می‌افتد، مجذوب زیبایی‌اش می‌شوند و به گفتگو با او نزدیک می‌شوند. اما درست در لحظه‌ای که فریب کامل می‌شود، چهره‌ی زن دگرگون شده و به پیرزنی هراس‌آور بدل می‌گردد و دستانش به شکل داس درمی‌آید. در این هنگام، قربانی راه گریزی ندارد.

در باور ناخداها و ماهیگیران، ملمداس چهره‌ای شبیه پری دریایی دارد و بیش از همه ماهیگیران تنها را هدف قرار می‌دهد. او بر سطح آب یا در نزدیکی ساحل ظاهر می‌شود و با زیبایی خود مردان را به سوی خویش می‌کشاند. ماهیگیر که مسحور این جلوه شده است، خود را به آب می اندازد و به سمت او شنا می‌کند. در این روایت نیز، بالاتنه‌ی ملمداس انسانی و زیباست، اما پایین‌تنه‌ی او پاهایی داسی شکل دارد که به محض نزدیک شدن قربانی، او را نابود می‌کند.

در روایتی دیگر آمده است که ملمداس بسته‌ای از جواهرات گران بها همراه دارد. اگر مردی آگاه باشد که با ملمداس روبه‌رو شده، می تواند با پاشیدن خاک یا شن به چشمان او، جواهراتش را بردارد و بگریزد. اما اگر فریب زیبایی و رفتار اغواگر او را بخورد، سرنوشتش چیزی جز مرگ نخواهد بود.

ملمداس در لایه‌های عمیق‌تر باورشناسی، نماد هوس، فریب ظاهری و مرگ ناگهانی است. پژوهشگران او را قابل مقایسه با جهی در اساطیر زرتشتی و سیرن در اساطیر یونانی دانسته‌اند؛ موجوداتی که با زیبایی و اغوا، انسان را به نابودی می‌کشانند. در فولکلور جنوب ایران، ملمداس بازتاب ترس‌های کهن از تنهایی، دریا، غروب و وسوسه‌هایی است که پایانشان جز مرگ و پشیمانی نیست.