اکوان دیو؛ دیوی نیرنگ باز در شاهنامه فردوسی

comment-add افزودن دیدگاه img 5 دقیقه ymt علاقه‌مندی‌ها ymt افزودن اصلاحیه ymt نویسنده: امین حسنی ymt 1
اکوان دیو؛ دیوی نیرنگ باز در شاهنامه فردوسی - تصویر از iranian_myths

اکوان دیو یکی از دیوان شناخته شده در شاهنامه‌ی فردوسی است که در دوران پادشاهی کیخسرو پدیدار می‌شود. این دیو برخلاف بسیاری از دیوان که با چهره‌ای آشکارا هولناک ظاهر می‌شوند، به نیرنگ و دگرپیکری شناخته می‌شود. او خود را به شکل گورخری زرد رنگ با خطی سیاه از یال تا دم درمی‌آورد و به گله‌ی اسبان شاه یورش می‌برد و آن‌ها را از پای در می‌آورد.

کیخسرو به زودی درمی‌یابد که این جانور نمی‌تواند گورخر عادی باشد، چرا که گورخر توان رویارویی با اسبان نیرومند شاهی را ندارد. بدین ترتیب روشن می‌شود که این جانور در حقیقت اکوان دیو است که با فریب و دگرچهرگی دست به ویرانگری زده است.

برای نابودی این دیو، رستم مامور می‌شود. اکوان دیو در نبرد با رستم نیز از رویارویی مستقیم پرهیز می‌کند. هر بار که رستم سوار بر رخش به او حمله می‌برد، دیو ناپدید می‌شود و با جادو از دید پنهان می‌ماند. این نبرد فرساینده، رستم را خسته می‌کند و او در کنار چشمه‌ای به خواب می‌رود.

در همین هنگام، اکوان دیو از فرصت استفاده می‌کند، رستم را همراه با زمینی که بر آن خفته بود از جا می‌کند و به هوا می‌برد. سپس از رستم می‌پرسد که او را به دریا بیفکند یا به کوهستان. رستم که از سرشت دیوان آگاه است و می‌داند کار آن‌ها همواره وارونه است، کوه را انتخاب می‌کند. اکوان دیو برخلاف انتظار، او را به دریا می‌افکند. رستم با شنا جان سالم به در می‌برد و از این نیرنگ جان می‌رهاند.

پس از آن، رستم بار دیگر با اکوان دیو روبه رو می‌شود. این بار با یاد کردن نام خدا، راه جادوی دیو را می‌بندد و در نبردی تن به تن، سر او را از تن جدا می‌کند. با مرگ اکوان دیو، آرامش به گله‌های شاهی بازمی‌گردد و رستم غنائم را نزد کیخسرو می‌برد. اسبان میان ایرانیان تقسیم می‌شود و پیلان به شاه سپرده می‌شوند.

در پژوهش‌های اسطوره‌شناختی، درباره‌ی ریشه‌ی اکوان دیو دیدگاه‌های گوناگونی مطرح شده است. برخی پژوهشگران، از جمله محمدجعفر یاحقی، اکوان را همسان با اکه‌منه یا اکومن دانسته‌اند که نماد اندیشه‌ی بد و نیروی ویرانگر ذهنی در باورهای کهن ایرانی است. گروهی دیگر، داستان اکوان دیو را بازتابی اسطوره‌ای از پدیده‌های طبیعی می‌دانند؛ به ویژه گردبادهای دریایی که ناگهان از سطح دریا برمی‌خیزند، کشتی‌ها را در هم می‌شکنند و اجسام سنگین را به فاصله‌های دور پرتاب می‌کنند. چنین پدیده‌هایی در دریای هند، دریای چین و برخی مناطق دیگر جهان نیز گزارش شده‌اند.

در مجموع، اکوان دیو نماد نیرویی آشوبگر، فریبنده و پیش‌بینی ناپذیر است که نه با قدرت جسمانی، بلکه با نیرنگ، دگرچهرگی و وارونگی رفتار می‌کند. پیروزی رستم بر او، بار دیگر برتری خرد، تجربه و آگاهی بر فریب و آشوب را در جهان شاهنامه به تصویر می‌کشد.

کلمات کلیدی: موجودات افسانه ای ایران، باورهای عامیانه، شاهنامه فردوسی،

img

دیدگاه‌ها

هنوز دیدگاهی برای این محتوا درج نشده است. با درج دیدگاه خود، اولین نفر باشید!

comment-add افزودن دیدگاه