خیربرکر؛ فرشته بخشنده رزق و روزی در باور مردم لرستان

در باورهای عامیانه‌ی مردم لرستان و به ویژه در فرهنگ قوم لک، از موجودی فرشته‌صفت و نیکوکار به نام «خیربرکر» (یا خیربراکر) یاد شده است. این نام در گویش لکی به معنای «کسی که خیر و رزق را میان مردم تقسیم می‌کند» است. او برخلاف بسیاری از موجودات افسانه‌ای ایرانی که ترسناک و آسیب‌رسان هستند، موجودی مهربان و روزی‌رسان به شمار می‌رود.

خیربرکر شب‌هنگام به شکل پرنده یا پیرزنی سالخورده پدیدار می‌شود و به سراغ گله‌ها و خانه‌ها می‌آید تا رزق و روزی را میان مردم تقسیم کند. مردم لرستان برای جلب برکت و افزایش روزی، در دیگ غذا را نیمه‌باز می‌گذارند تا خیربرکر از آن بخورد. باور بر آن است که اگر این فرشته از طعامی بخورد، آن خانه و خانواده از نعمت و برکت بیش‌تری بهره‌مند خواهند شد.

در میان مردم لک، از این موجود با عنوان «بانو خیربراکر» نیز یاد می‌شود. برپایه‌ی روایت‌ها، او در شب چله (شب یلدا) –بلندترین و تاریک‌ترین شب سال– زمانی که مردم در خواب هستند، به خانه‌ها سر می‌زند و رزق و روزی سالانه‌ی آنان را اعطا می‌کند. از همین رو، در شب یلدا، مردم لک گوشه‌ی چادر یا درب منزل را کمی باز می‌گذاشتند و چراغی روشن می‌کردند. سپس با امید به آمدن خیربراکر و بخشش روزی فراوان، به خواب می‌رفتند.

این آیین ساده و در عین حال پر معنا، نشان‌دهنده‌ی نگاه مثبت و امیدوارانه‌ی مردم لرستان به نیروهای فراطبیعی است. خیربرکر در مقابل موجودات شروری چون آل، خاله غولک یا آج آنقیران قرار می‌گیرد و یادآور این باور است که در جهان‌بینی ایرانی، همیشه نیروهای نیک و بخشنده نیز حضور دارند.

اگر دوست دارید بیش‌تر با موجودات افسانه‌ای ایران آشنا شوید حتما سری به لینک دسته‌بندی موجودات افسانه‌ای ایران هم بزنید.