آل؛ موجودی اهریمنی در باورهای عامه ایران

comment-add افزودن دیدگاه img 6 دقیقه ymt علاقه‌مندی‌ها ymt افزودن اصلاحیه ymt نویسنده: امین حسنی ymt 2
آل؛ موجودی اهریمنی در باورهای عامه ایران - تصویر از iranian_myths

آل یکی از شناخته‌شده‌ترین موجودات افسانه‌ای در باورهای عامه‌ی ایرانی است که بیش‌تر با زایمان، زنان تازه‌زا و خطرهای پیرامون تولد پیوند دارد. ریشه‌ی نام آل را به واژه‌ی کهن «اَلْـ بَستی» نسبت داده‌اند که خاستگاهی ایرانی دارد و به معنای سرخ است؛ مفهومی که با توصیف ظاهری این موجود در روایت‌های مردمی هماهنگ است.

در باور عامه، آل در صحراها، کنار چشمه‌ها و گاه در نزدیکی آبادی‌ها زندگی می‌کند. او موجودی است که بیش‌ترین آسیب را به زنان تازه‌زا وارد می‌کند؛ به ویژه در فاصله‌ی زمانی پس از زایمان تا زمانی که زن برای نخستین بار به حمام می‌رود. این دوره که معمولا شش تا ده روز به طول می‌انجامد، خطرناک‌ترین زمان برای حضور آل دانسته می‌شود.

بر اساس روایت‌ها، اگر زن زائو در این دوران تنها بماند، آل می‌تواند از دیوار، پشت بام، پنجره یا روزن، وارد خانه شود و جگر زن را با خود ببرد. باور بر این است که اگر آل بتواند جگر را به آب برساند یا از آب بگذراند، زن دچار بیماری شدید شده و حتی جان خود را از دست می‌دهد. زنی که گرفتار این وضعیت شود، آل‌زده نامیده می‌شود و آشفتگی جسمی و روانی ناشی از آن را آل‌زدگی می‌خوانند.

در برخی روایت‌ها، آل تنها به جگر مادر بسنده نمی‌کند و ممکن است جفت نوزاد را نیز بدزدد. اگر آل جفت را بخورد، خطر آل‌زدگی افزایش می‌یابد. همین باورها سبب شده است که در فرهنگ‌های محلی و آیین‌ها، تدابیر گوناگونی برای دور کردن آل شکل بگیرد.

در میان مردم همدان، برای گمراه کردن آل، دو گهواره‌ی مشابه در اتاق زائو قرار می‌دهند تا این موجود نتواند نوزاد واقعی را تشخیص دهد. در خراسان، رسم بر آن است که هفت سوزن به لچک نوزاد و هفت سوزن به لچک مادر می‌زنند. همچنین در شب ششم پس از زایمان، صورت و بدن نوزاد را با دوده یا سوخته‌ی باروت سیاه می‌کنند تا آل از ظاهر نوزاد بترسد و نزدیک نشود.

در مطالعات تطبیقی، آل با موجودات وهمی دیگری نیز مقایسه شده است. برخی پژوهشگران او را هم‌تبار موجوداتی چون الو، لمشتو و لی لیث دانسته‌اند که در فرهنگ‌های باستانی خاورمیانه نقش موجودات آسیب رسان به زنان و نوزادان را داشته‌اند. گاهی نیز آل با ام الصبیان اشتباه گرفته شده و همین موضوع باعث شده است که برخی باور کنند آل به نوزاد نیز آسیب مستقیم می‌زند.

در توصیف ظاهری، آل معمولا به شکل زنی با اندامی نامتعارف تصویر می‌شود. دست‌هایی بسیار بلند و باریک دارد، پاهایش استخوانی و بدون گوشت است، چهره‌ای سرخ رنگ دارد و بینی او گاه از گل یا خمیر توصیف شده است. چشمان درشت، موهایی سفید یا سرخ و بینی سرخ رنگ از دیگر ویژگی‌هایی است که در روایت‌های محلی برای این موجود ذکر شده است.

آل در مجموع نماد ترس‌های کهن انسان از زایمان، ناپاکی آیینی، بیماری و مرگ ناگهانی است. این موجود افسانه‌ای بازتابی از تلاش جوامع سنتی برای توضیح خطرهای دوران زایمان و یافتن راه‌هایی نمادین برای محافظت از مادر و نوزاد به شمار می‌رود.

کلمات کلیدی: باورهای عامیانه، موجودات افسانه ای ایران،

img

دیدگاه‌ها

هنوز دیدگاهی برای این محتوا درج نشده است. با درج دیدگاه خود، اولین نفر باشید!

comment-add افزودن دیدگاه